Dit is het derde deel van vragen over astronomie aan Phil Plait:
V19.- Weet men hoe de planeten zich vormden? Bestaat er een theorie?
A19.- De beste huidige theorie zegt dat zowel de zon als de planeten zich op hetzelfde moment vormden uit een gigantische gas- en stofnevel. Die nevel stortte in door de eigen zwaartekracht waar het centrum ervan heel dicht werd. Daar werd de zon gevormd, met heel heet gas dat zich samentrok door de eigen zwaartekracht zodanig dat uiteindelijk helemaal binnenin de waterstofatomen werden omgezet in heliumatomen zodat er een fusie begon zoals in een atoombom. Daardoor kwam veel hitte vrij en werd de zon gevormd. De nevel die instortte vormde een schijf. In de buitenkant ervan werden planeten 
gevormd.
Bepaalde brokken materiaal die samen een grotere massa vormden, trokken nog meer aan zodat uiteindelijk planeten werden gevormd; bij de binnenplaneten, die zich het dichtst bij de zon bevinden, verdwenen lichte gassen zoals waterstof en helium, maar de buitenplaneten zoals Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus, zijn veel kouder waardoor ze deze lichte gassen konden behouden. Daarom merk je dat de samenstelling van de planeten afhangt van hun plaats in het zonnestelsel. De binnenste planeten bevaten meer metaal en rotsen, de buitenste planeten bevatten ook rotsen en metaal maar ook meer lichte gassen die ze kunnen houden omdat het er zo koud is.
V20.- Heeft Mars poolkappen? Zo ja, bevatten die water?
A20.- Mars beschikt inderdaad over poolkappen zoals de aarde, een op de zuidpool en een op de
de zuidpool van Mars
noordpool. De noordpoolkap bestaat bijna uitsluitend uit bevroren water, ijs, en het is op Mars in de winter zo koud dat de koolstofdioxide op het oppervlak bevriest en een lichte laag vormt van enkele centimeter dik bovenop het ijs; op de zuidpool is het half om half, de helft ijs van water en de helft dioxide-ijs of droog ijs, zoals het ijs dat ze gebruiken om in reclamefilmpjes mist en nevel te maken; maar op Mars is het zo koud dat er op beide poolkappen droog ijs te vinden is.
We denken dat ze zoveel bevroren water is te vinden op de polen van Mars (het droge ijs niet meegeteld) dat het bij smelten heel Mars zou kunnen overdekken met een oceaan van 10 meter diep; er is op Mars dus voldoende water om omstandigheden te creëren zoals op aarde; je moet enkel de polen doen smelten, wat uiteraard allesbehalve makkelijk is, om zo van Mars een redelijk aangename plek te maken.
V21.- Hoe wordt een meteoroïde een meteoriet?
A21.- Een meteoroïde is een stuk steen of metaal dat in de ruimte zweeft; wanneer een van hen in onze atmosfeer terechtkomt wordt die bijzonder heet door de wrijving met de lucht. Bijvoorbeeld, wanneer jullie de band van een fiets oppompen en er lucht in blazen, dan wordt de buis van de pomp heel warm omdat de lucht erin zich door het persen opwarmt.
Nu, wanneer dat stuk steen met grote snelheid onze atmosfeer binnendringt, wordt het voorste stuk door de wrijving met de lucht zodanig heet dat die begint te smelten en te schijnen alsof het een lamp was; dat wordt een meteoor genoemd. Dus als je in de hemel vallende sterren ziet, dan zijn dat meteoren. Als zo’n steen niet helemaal opbrandt en het oppervlak van de aarde bereikt, dan noemen we dat een meteoriet; die worden vaak te koop aangeboden. Ik heb er hier een die duizenden jaren geleden in Zuid-Amerika is neergestort. Het kwam van een meteoroïde die gedurende duizenden jaren rond de zon draaide maar in het zwaartekrachtsveld van de aarde terechtkwam, een meteoor werd toen hij de atmosfeer binnendrong en bij het neerstorten een meteoriet werd.
V22.- Hoe wordt de temperatuur op verafgelegen planeten gemeten?
A22.- Het is niet gemakkelijk maar wel mogelijk. Het is wat ingewikkeld. Om dat te doen moet je een spectograaf gebruiken. Die neemt het licht dat het object uitstraalt naar ons en ontbindt dat in een regenboog van kleuren, net zoals gebeurt wanneer de zon door de regen schijnt en een regenboog vormt. Door zorgvuldig de hoeveelheid van elke kleur te meten, kan je veel te weten komen over het object dat het licht uitstraalde. Je kan weten welke temperatuur het heeft, waaruit het bestaat, of het ronddraait, of het naar ons toe beweegt of zich van ons verwijdert, al dat soort zaken.
Door zo’n nauwkeurige meting kunnen astronomen heel wat informatie verkrijgen over de planeten. We weten dat Jupiter voor het grootste deel uit waterstof en helium bestaat zonder dat we er ooit geweest zijn en een monster uit de atmosfeer te hebben genomen. Hetzelfde werd gedaan met sterren, melkwegstelsels en andere objecten in het heelal zonder onze planeet te verlaten. Dat is verbluffend, dat is wetenschap.
V23.- Hoe groot is de Asteroïdegordel?
A23.- De Asteroïdegordel is een verzameling stukken rots en metaal die rond de zon draaien en zich vooral tussen Mars en Jupiter bevinden. De Asteroïdegordel meet ongeveer 215 miljoen kilometer in diameter… ongeveer want ze heeft geen vaste rand. Dit is de breedte van het gedeelte waarin de meeste asteroïden zich bevinden maar de Gordel vervaagt aan de rand. Enkele van die asteroïden die rond de zon draaien komen soms dichter bij de zon dan de aarde en daarom kunnen enkele van hen de aarde raken en grote kraters veroorzaken. Daarom is dit ook een filmthema dat de mensen verontrust. Maar andere asteroïden draaien veel verder rond de zon.
V24.- Wat gebeurde er met “planeet X”?
A24.- Een hele tijd geleden, toen de planeten Uranus en Neptunus werden ontdekt, bleek dat die planeten NIET rond de zon draaiden op de afstand die de astronomen vooraf hadden gedacht. Daarom dacht men dat er een andere planeet moest bestaan, een planeet wiens zwaartekracht “sleurde” aan Uranus en Neptunus waardoor die zich niet op de vooraf berekende plaatsen bevonden. Ze zochten vele jaren tot uiteindelijk in 1930 Pluto werd ontdekt. Maar enkele jaren later ontdekte men dat Pluto te klein en zwak was om veel zwaartekracht uit te oefenen en dat de planeet onmogelijk de banen van Uranus en Neptunus kon beïnvloeden. Er moest dus nog een andere planeet zijn, die planeet “X” werd genoemd, al werd ook Pluto wel eens planeet X genoemd.
Nu blijkt dat de meting van de massa van Uranus en Neptunus volledig foutief was. Het gaat om slechts de helft van een procent, twee keer niets. Het is pas toen we een sonde stuurden die Uranus en Neptunus passeerde en de manier waarop die planeten de baan van de sonde beïnvloedde, dat we beter de massa konden berekenen; en toen we de massa van alle planeten in het zonnestelsel berekenden, beseften we dat Uranus en Neptunus zich precies gedroegen zoals het hoorde – met ander woorden, we hadden de zwaartekracht van die planeten foutief berekend en na verbetering bleken er geen problemen meer en bleek er zeker geen andere grote planeet op grotere afstand meer te zijn die de zwaartekracht van de andere planeten beïnvloedde.
Planeet X bestaat niet!
Als je met “planeet X” verwijst naar een andere gigantische planeet die elke 300 of 600 jaar om de zon draait of iets dergelijks, en dat elke keer dat die in de buurt van de aarde komt rampen en aardbevingen en dergelijke veroorzaakt, dan kan ik zeggen dat die niet bestaat. Het is een verzinsel en er zijn heel wat menen die zeggen dat de planeet bestaat en ze hebben die zelfs namen gegeven… onzin! Als zo’n planeet bestond zouden we dat weten, we zouden haar en het effect dat ze heeft kunnen zien en ze zou zo duidelijk zijn als de andere planeten aan de hemel.
Er bestaat dus zo geen planeet en je hoeft er je geen zorgen over te maken. Er zijn verschillende webpagina’s gewijd aan dit onderwerp en waar je meer te weten kan komen (www.badastronomy.com) en ik herhaal, er is geen enkele reden om zich zorgen te maken over een vermeende “planeet X”.
V25.- Kan de aarde ontploffen?
A25.- Hmmm, niet echt. Het is heel moeilijk om een planeet te doen ontploffen. Je zou dat kunnen doen als je een object ter grootte van de maan met een planeet zou laten botsen, al is hier het probleem hoe je de maan zou kunnen verplaatsen, wat bijzonder moeilijk is. Je hebt een geweldige hoeveelheid energie nodig om een planeet te doen ontploffen, alleen met miljoenen en miljoenen en miljoenen kernwapens zou je erin kunnen slagen. Maar we hebben er zoveel niet, er zijn slechts enkele duizenden kernwapens op aarde, wat voldoende is om ontzettend veel schade aan te richten bij een explosie, maar lang niet voldoende om de aarde te doen ontploffen.
We hoeven ons daar dus geen zorgen om te maken. Films zoals Star Wars waar je planeten in duizenden stukjes ziet ontploffen, zijn in werkelijkheid onmogelijk.
Link Engelse video: http://www.youtube.com/watch?v=6srDhvy5m-0
