In dit tweede deel gaan we verder met vragen aan en antwoorden van Phil Plait.
V09.- Waarom is de zwaartekracht anders op de maan?
Apollo 11
A09.- De zwaartekracht die je voelt wanneer je op het oppervlak van een planeet voelt, hangt af van twee zaken: de massa van de planeet en de grootte van de planeet. Er bestaat een eenvoudige formule om de zwaartekracht te bepalen. Wanneer je dat voor de aarde doet, dan merk je dat de aarde een grotere zwaartekracht heeft dan de maan, vooral omdat de aarde meer massa heeft dan de maan. De zwaartekracht is op aarde zo’n zes maal groter dan op de maan. Maar er zijn ook andere planeten. Mars heeft minder massa dan de aarde en de zwaartekracht is er ongeveer de helft van die op aarde. Maar Jupiter heeft veel meer massa en dus een veel sterkere aantrekkingskracht. Jupiter heeft wel niet echt een oppervlak, maar als je zou zweven in de hoogste wolken van Jupiter, dan zou je meer dan tweemaal zo zwaar zijn als op aarde. Het hangt dus allemaal af van de grootte en de massa van het voorwerp.
V10.- Waarom zijn planeten rond?
A10.- Planeten zijn rond omwille van de zwaartekracht. Als ze voldoende massa hebben en groot genoeg zijn en de zwaartekracht sterk genoeg wordt, dan wordt alles naar het centrum aangetrokken en vormt zo een mooie rond bol. Het object moet wel voldoende groot zijn. De maan heeft een diameter van een kleine 3500 kilometer. Ze is rond, dus weten we dat ze voldoende groot is. Maar er zijn kleinere objecten zoals de asteroïde Ceres, met een diameter van minder dan 1000 kilometer, die ook min of meer rond is. Een diameter van zo’n 1000 kilometer volstaat dus. Veel kleinere objecten zijn niet rond. Zo ben ik niet groot genoeg. Mijn zwaartekracht maakt geen bol van mij. Objecten die groter zijn dan planeten zijn ook rond, zoals sterren. Het hangt dus af van de zwaartekracht van het object.
V11.- Hoe diep zijn de gassen van Jupiter?
Doorsnede van Jupiter
A11.- Wel, Jupiter heeft een diameter van ongeveer 142.984 kilometer en als we de heel dichte atmosfeer van de planeet zouden binnendringen, dan is het enige wat we kunnen zien de wolken in haar atmosfeer; wanneer we enkele duizenden kilometers diep zijn, wordt de druk zo groot dat het gas wordt samengedrukt en overgaat in een soort vloeistof. Dit gebeurt op ongeveer 10000 kilometer diepte; dat is nauwelijks de diameter van de aarde; Júpiter is 11 maal zo breed als de aarde, dat wil zeggen dat er elf naast elkaar geplaatste aardes passen in Jupiter. Dus zodra we de breedte van een aarde zijn gedaald in de atmosfeer, gaat die over in een vreemde vloeibare stof, en als we dieper afdalen dan wordt die vloeistof een metaal. De kern van Jupiter is waarschijnlijk vier of vijf keer zo groot als de aarde en bestaat uit gesteente en metalen.
V12.- Bestaan Neptunus en Uranus uit vast ijs?
A12.- Neen, het zijn eigenlijk gasplaneten zoals Jupiter en Saturnus. Ze hebben een kern die waarschijnlijk uit steen, metalen en ijs bestaat, en hun atmosfeer is zo dicht dat ze vloeibaar is, maar aan de bovenkant bestaat ze uit dicht gas, net als bij Jupiter, waardoor we bij observatie enkel het bovenste deel zien van de atmosfeer.
V13.- Waarom ligt Uranus ‘op haar zij’?
Uranus op haar zij
A13.- Niemand weet dat met zekerheid maar we geloven dat toen Uranus werd gevormd, iets heel groots, zo groot als de aarde, ermee botste waardoor de planeet overhelde. Daarom draait Uranus niet ‘rechtop’ of licht hellend zoals je bij staande aardbollen kan zien, maar ligt ze op haar zij; Venus daarentegen staat helemaal ‘op z’n kop’ en draait in de tegenovergestelde richting van de meeste planeten in het zonnestelsel; daarom denken we dat elke planeet die niet in dezelfde richting draait als de zon ooit door een gigantisch voorwerp is geraakt waardoor de helling veranderde.
V14.- Kan de maan zelf een maan hebben?
A14.- Min of meer. Als een maan rond een planeet draait, is het moeilijk om iets heel lang te laten draaien rond die maan. Door de interactie van de zwaartekracht van de planeet met de maan, za de tweede maan uiteindelijk neerstorten op de eerste; maar het is mogelijk om ze gedurende korte tijd te laten draaien. Zo hebben wij sondes gestuurd naar de maan die gedurende lange tijd rond de maan draaiden. Ze kunnen hun baan lange tijd aanhouden, honderden tot duizenden jaren, maar het zijn kunstmanen.
V15.- Kan je een komeet raken en landen op een asteroïde?
A15.- Natuurlijk. Kometen zijn niet meer dan grote stukken ijs en bevroren steen en stof. Ze hebben dus een vaste kern; we hebben al een sonde laten neerstorten op een komeet. De sonde “Deep
Deep Impact stort neer op asteroïde
Impact” lanceerde een zwaar blok koper op een komeet en observeerde het materiaal dat door de botsing vrijkwam om het te bestuderen en zo te weten te komen waaruit de komeet was opgemaakt. We hebben ook al sondes naar asteroïden gestuurd en enkele daarvan zijn zelfs op een asteroïde geland; asteroïden zijn rotsen of stukken metaal, enkele zijn heel groot, andere niet zo groot. De grootste is Ceres, die honderden kilometer in diameter is. We plannen nog sondes te sturen om te zien wat er gebeurt en een robotsonde is al op een asteroïde geland. Die sonde heette NEAR (wat staat voor Ontmoeting met Asteroïden Dicht bij de Aarde) die na enkele jaren rond Eros te hebben gedraaid er uiteindelijk op landde en foto’s van heel dichtbij nam, wat heel cool was. Het antwoord luidt dus dat we wel degelijk een komeet kunnen raken en op een asteroïde kunnen landen.
V16.- Ruikt Titan naar poep?
A16.- Mensen spreken vaak over leven op de maan Titan. Maar met al dat methaan daar, hoe zouden we kunnen leven met de geur? Zou het niet lijken op leven in een toilet met duizenden kilo’s poep? Da’s een goeie vraag. Titan is een maan van Saturnus die een dikke atmosfeer van hoofdzakelijk methaan bevat. De atmosfeer is zelfs dikker dan die van de aarde, wat verrassend is. Titan is niet zo groot als de aarde. Ze is ongeveer zo groot als de planeet Mercurius. Maar we zouden nooit in die atmosfeer kunnen leven omdat ze giftig is voor ons. We kunnen geen methaan ademen. En omdat het daar zo koud is, zouden we in een soort gewelven moeten leven zodat we niet buiten moeten gaan in de atmosfeer van de maan. Maar laat ik je een geheim vertellen: het is niet het methaan dat slecht ruikt. Methaan op zich ruikt nergens naar, het is reukloos. Het zijn andere soorten moleculen in de poep die het slecht doen ruiken. Zoek maar op hoe dat werkt. Als je dus naar Titan zou gaan en het daar niet zo koud zou zijn en de atmosfeer niet giftig zou zijn, dan zou je niet echt iets ruiken.
V17- Zal onze school door een meteoor worden geraakt?
A17.- Het hangt er van af wat je bedoelt. Als je een grote meteoorbedoelt die de school verwoest, dan is de kans behoorlijk klein. De kans dat om het even welke plaats op de aarde door een grote meteoor wordt geraakt is bijna nul. Maar de aarde is groot en er zijn dagelijks een pak voorwerpen die de atmosfeer van de aarde binnendringen: 20 tot 40000 ton meteoren branden dagelijks in onze atmosfeer op! En die stof vermengt zich met onze atmosfeer en valt neer wanneer het regent. Dus eigenlijk worden we voortdurend door meteoren geraakt. Maar dat er een zou neervallen en de school verwoesten en een krater zou maken, daar zou ik me geen zorgen over maken.
V18- Wat zou er gebeuren mocht je op de maan op een golfbal slaan?
A18.- Als je op de maan op een golfbal zou slaan, dan zou die sneller gaan dan op aarde op opbranden zoals in een reclamefilmpje van de drank Gatorade. Wel, geloof dat reclamefilmpje maar niet! Om te beginnen hangt de snelheid van een golfbal af van de kracht waarmee je slaat. Dus hoe harder je slaat, hoe sneller de golfbal gaat. Het heeft dus niets te maken met de zwaartekracht op de maan of de aarde. Op de aarde is er lucht, en die vertraagt de bal een beetje. Op de maan zou die dus een tikkeltje sneller kunnen gaan omdat er geen luchtweerstand is. Op de maan zal de bal ook verder gaan omdat er minder zwaartekracht is die de bal naar beneden trekt. Maar omdat er geen lucht is op de maan zal de bal niet opbranden. Ik denk dat de bal in het reclamefilmpje opbrandt in de atmosfeer van de aarde omdat je ‘m van de maan naar de aarde slaat waar die zoals een meteoor in de atmosfeer opbrandt. Maar dat is zo goed als onmogelijk want je zou de bal ongelooflijk hard moeten treffen, veel harder dan wie ook zou kunnen.
Link Engelse video: http://www.youtube.com/watch?v=kM4CwK2NzyM&feature=user
